Μητέρες ενάντια στις “αιώνιες χημικές ουσίες” έφεραν στο φως ένα από τα μεγαλύτερα περιβαλλοντικά εγκλήματα της Ευρώπης
Ιστορική απόφαση στη Βιτσέντσα
Τον Ιούνιο του 2025, ποινικό δικαστήριο στη Βιτσέντσα καταδίκασε σε συνολικές ποινές 141 ετών φυλάκισης 11 πρώην στελέχη της χημικής εταιρείας Miteni, με κατηγορίες που περιλάμβαναν εσκεμμένη δηλητηρίαση υδάτων, περιβαλλοντική καταστροφή, παράνομη διαχείριση αποβλήτων και δόλια χρεοκοπία.
Η υπόθεση αφορούσε τη ρύπανση υδροφόρων οριζόντων και πόσιμου νερού που εξυπηρετούσε περίπου 300.000 κατοίκους στις επαρχίες Πάδοβα, Βερόνα και Βιτσέντσα. Οι κύριοι ρυπαντές ήταν οι PFAS, οι γνωστές “αιώνιες χημικές ουσίες” που δεν αποδομούνται ούτε στο περιβάλλον ούτε στον ανθρώπινο οργανισμό.
Οι μητέρες που σήκωσαν το βάρος
Στην αίθουσα του δικαστηρίου, απέναντι από τους κατηγορούμενους, στάθηκαν περίπου 300 πολιτικοί ενάγοντες. Ξεχώρισαν οι Mamme No PFAS – μια ομάδα μητέρων που εμφανίζονταν πάντα φορώντας λευκά μπλουζάκια με το όνομα του παιδιού τους και τον αριθμό που έδειχνε τη συγκέντρωση PFOA στο αίμα του. Δίπλα ήταν γραμμένη η φράση: «Δηλητηριάζετε το παιδί μου».
Η Giovanna Dal Lago, μέλος της ομάδας, έμαθε το 2017 ότι τα παιδιά της είχαν εξαιρετικά υψηλά επίπεδα PFAS στο αίμα, ξεπερνώντας ακόμη και τα 300 ng/mL – όταν οι επιστημονικές μελέτες αναφέρουν ότι επίπεδα κάτω των 2 ng/mL θεωρούνται σχετικά ασφαλή.
Από την καθημερινότητα στην ακτιβιστική δράση
Η αποκάλυψη προκάλεσε σοκ. Οι μητέρες άρχισαν να μιλούν μεταξύ τους στα ιατρεία, στις αυλές των σχολείων, στις εκκλησίες. Σύντομα οργανώθηκαν, άλλαξαν συνήθειες, σταμάτησαν να χρησιμοποιούν νερό βρύσης ακόμη και για το βούρτσισμα των δοντιών και ξεκίνησαν έρευνα για τις ουσίες που απειλούσαν τα παιδιά τους.
«Καταλάβαμε τι σημαίνει πραγματικά ρύπανση: αυτό που ρίχνεις στο περιβάλλον γυρίζει στο σώμα σου, στο αίμα σου», λέει η Dal Lago.
Ο αγώνας στο δικαστήριο
Οι Mamme No PFAS συμμετείχαν σε περισσότερες από 130 δίκες ως πολιτικώς ενάγουσες. Παρά το οικονομικό και ψυχολογικό κόστος, παρέμειναν παρούσες μέχρι το τέλος. Η απόφαση του δικαστηρίου ήταν αυστηρότερη ακόμη και από την πρόταση της εισαγγελίας, που ζητούσε 121 έτη φυλάκισης. Εκτός από τις ποινές, επιδικάστηκαν και αποζημιώσεις στους ενάγοντες.
«Έκλαψα από χαρά, αλλά και από πόνο, βλέποντας πόσο σοβαρά ήταν όλα αυτά», σχολίασε η Dal Lago.
Αντίκτυπος στην Ευρώπη
Η απόφαση χαρακτηρίστηκε «ιστορική» από περιβαλλοντικές οργανώσεις όπως η Greenpeace Ιταλίας και η Legambiente. Η νομικός Hélène Duguy από την Client Earth εξήγησε ότι πρόκειται για μια από τις πρώτες υποθέσεις PFAS που έφτασαν σε ποινικό δικαστήριο και κατέληξαν σε ποινές φυλάκισης, σε αντίθεση με τις ΗΠΑ όπου οι περισσότερες υποθέσεις περιορίζονται σε αστικές αγωγές και οικονομικούς διακανονισμούς.
Στο Βέλγιο, η πόλη Zwijndrecht, που έχει πληγεί από PFAS της 3M, παρακολουθεί με ενδιαφέρον. Ο ακτιβιστής Jeroen Van Reeth ελπίζει ότι η ιταλική υπόθεση θα λειτουργήσει ως παράδειγμα: «Στέλνει το μήνυμα ότι αυτό δεν μπορεί να συνεχιστεί».
Το επόμενο βήμα: καθαρισμός και νομοθεσία
Παρά τις ενέργειες απορρύπανσης στο νερό, το έδαφος της Βένετο παραμένει μολυσμένο. Οι υπεύθυνες εταιρείες οφείλουν να παρουσιάσουν σχέδιο αποκατάστασης έως το τέλος του 2025, ωστόσο η διαδικασία είναι δαπανηρή και περίπλοκη – η απομάκρυνση PFAS από την Ευρώπη εκτιμάται ότι θα κοστίσει έως και 2 τρισεκατομμύρια ευρώ μέσα σε δύο δεκαετίες.
Οι Mamme No PFAS, μαζί με άλλες οργανώσεις, απαιτούν πλήρη ευρωπαϊκή απαγόρευση παραγωγής PFAS. Όλα τα βλέμματα στρέφονται πλέον στις Βρυξέλλες και την πρόταση της Κομισιόν, που αναμένεται τον Δεκέμβριο του 2025.